Afera o „Świętą Wojnę”. Serial po latach wraca na antenę TVP 3 Katowice

Serial „Święta Wojna” powrócił na antenę TVP 3 Katowice. Dla jednych jest to powód do radości, dla innych – wręcz przeciwnie. Krytycy wskazują, że serial utrwala krzywdzące stereotypy dotyczące Ślązaków i całego regionu. Sympatycy słynnego Bercika do powrotu serialu podchodzą z nutą nostalgii.

„Święta Wojna” – kultowy serial wraca na antenę

„Święta Wojna” to serial komediowy emitowany w latach 2000-2009 na antenie TVP2. Opowiadał o losach emerytowanego górnika Huberta Dwornioka, zwanego Bercikiem, jego żony Andzi i Zbyszka Pyciakowskiego, Warszawiaka z krwi i kości. Serialowy Bercik nie przepadał za gorolami, w szczególności z Warszawy czy Sosnowca. Często wpadał na szalone pomysły, aby nieco zarobić – te jednak często kończyły się fiaskiem.

W czasie emisji serial cieszył się sympatią widzów, stąd po latach podjęto decyzję o powrocie „Świętej Wojny” na antenę – tym razem jednak TVP 3 Katowice.

Nie wszyscy są zadowoleni

Wieści o planowanej ponownej emisji „Świętej Wojny” wywołały spore poruszenie, w szczególności w środowiskach regionalnych na Górnym Śląsku. Krytycy powrotu „Bercika” zwracają uwagę na to, że serial emitowany na początku lat 2000 nie jest dostosowany do współczesnych standardów. Zawiera wątki ksenofobiczne, rasistowskie i seksistowskie, a także ma utrwalać negatywne stereotypy dotyczące Śląska i jego mieszkańców.

Burzliwa debata na temat „Świętej Wojny” odbyła się w programie „Protokół Rozbieżności”. Marcin Zasada zaprosił do studia odtwórcę roli Bercika, Krzysztofa Hanke, serialowego Alojza Grzegorza Stasiaka, kulturoznawczynię i filmoznawczynię dr Agnieszkę Tambor oraz prezesa Związku Górnośląskiego Grzegorza Franki. Prezes Związku Górnośląskiego krytycznie wyrażał się o idei powrotu „Świętej Wojny” na antenę.

-Główna postać tego serialu w żaden sposób nie odzwierciedla, nie pokazuje prawdziwego obrazu Górnoślązaka. […] Było to ewidentne ośmieszanie nas, Górnoślązaków, przed całym polskim społeczeństwem – mówił Grzegorz Franki w „Protokole Rozbieżności”.

Słowa te nieco skontrowała dr Agnieszka Tambor, która wskazała, że „Święta Wojna” wcale nie była serialem o Ślązakach.

-„Święta Wojna” była takim tekstem kultury, który był Ślązakom, wbrew pozorom, potrzebny. Każda grupa społeczna czy etniczna potrzebuje tekstów kultury w różnych rejestrach – i w tych wysokich, i w tych niższych. Według mnie „Święta Wojna” to nie był serial o Ślązakach i o Śląsku, tylko to był serial skonstruowany ze stereotypów o Śląsku.

Grzegorz Franki stwierdził, że w czasie emisji „Świętej Wojny” w telewizji nie było niczego innego o Śląsku, co mogło wpływać negatywnie na odbiór Śląska i Ślązaków w innych rejonach Polski. Dr Agnieszka Tambor podkreśla, że potrzebowaliśmy tekstu kultury, o którym można dyskutować, a my, jako Ślązacy, uporaliśmy się ze stereotypem powielanym przez „Świętą Wojnę”. Mimo to również nie uważa za dobry pomysł ponownej emisji „Świętej Wojny”, gdyż przez ostatnie 26 lat od emisji pierwszego odcinka serialu, świat zmienił się bardzo mocno. Zupełnie inne podejście ma Krzysztof Hanke, odtwórca roli Bercika.

-Myślę, że przez ten serial reszta Polski nabrała szacunku i poważania dla Ślązaków. Mówią „Wy Ślązacy potraficie się z siebie śmiać, jesteście zabawni, macie w sobie samokrytycyzm” – mówił Krzysztof Hanke w „Protokole Rozbieżności”.

Podejście Ślązaków do komedii i satyry skomentował również Grzegorz Stasiak, odtwórca roli Alojza.

-W Anglii taki Jaś Fasola, taki Benny Hill, wyrabiali więcej głupot niż my razem wzięci i nimi się cała Anglia szczyciła. Tam nikt na nich nie powiedział złego słowa. A my, Ślązacy, co? Dostaliśmy trochę luftu, a zamiast tego zaczęliśmy to gnoić – mówi aktor „Świętej Wojny”.

Grzegorz Franki podsumował, że uważa serial za szkodliwy, gdyż w latach emisji przygód Bercika nie było żadnego innego programu, który mógłby kształtować obraz Śląska i Ślązaków w oczach Polaków z innych części kraju. Dlatego utrwalił się krzywdzący dla Śląska stereotyp „Bercika”.

„Święta Wojna” oczami Andzi

O pracy nad serialem opowiedziała również Joanna Bartel, znana z roli Andzi. W wywiadzie wspomina, że „Święta Wojna” była poza regionem bardzo dobrze odbierana, szczególnie w centralnej Polsce, a na Śląsku ludzie podchodzili do serialu mniej przychylnie. Wspominała również, że zdarzało się, że w stronę aktorów kierowano obraźliwe i wulgarne komentarze. Najczęściej ataki kierowano w stronę odtwórcy roli Bercika, Krzysztofa Hanke.

Finalnie emisja „Świętej Wojny” ruszyła w poniedziałek, 2 lutego. Serial można oglądać od poniedziałku do piątku o 17:50 na antenie TVP 3 Katowice.