Historia śląskiego przemysłu o europejskiej skali – Oddział Odlewów Artystycznych!

Górnośląski przemysł był jednym z najlepiej rozwiniętych ośrodków industrialnych w Europie. Wydobywane tutaj złoża oraz wytwarzane przedmioty, cieszyły się dobrą renomą na całym kontynencie. Jedną z gałęzi, w której specjalizowały się regionalne – a w szczególności gliwickie zakłady – było odlewnictwo artystyczne. O historii działalności Królewskiej Odlewni Żeliwa możemy posłuchać w Muzeum w Gliwicach!

Gliwice z artystycznymi odlewami związane były już od XVIII wieku 

Odlewy artystyczne wpisują się w przemysłową tożsamość Gliwic. To tutaj od 1798 roku funkcjonowała Królewska Odlewnia Żeliwa, znana jako Huta Gliwicka. Założona na polecenie Friedricha Wilhelma von Redena przez Johna Baildona była drugą najstarszą hutą w Prusach. Wraz z rozwojem swojej działalności stała się również jednym z najpopularniejszych zakładów przemysłowych w całej Europie. W zaledwie 2 lata wyprodukowała blisko 60 tysięcy kg odlewów artystycznych. 

Z hutą związany był utalentowany artysta Theodor Erdmann Kalide. To za jego sprawą powstały rzeźby takie jak gliwicka „Dziewczyna z lirą”, czy chorzowski „Chłopiec z Łabędziem” nagradzany podczas Wielkiej Wystawy w Londynie. Odlewy tworzone w górnośląskim zakładzie z żeliwa i brązu cieszyły się ogromną popularnością na Starym Kontynencie. W szczytowym momencie w gliwickich piecach tworzono różnego rodzaju rzeźby, biżuterię, żetony, pomniki, popiersia i medale. 

Oddział odlewnictwa funkcjonuje jako filia najstarszego muzeum w regionie!

Oddział Odlewnictwa Artystycznego funkcjonuje w ramach filii Muzeum w Gliwicach, w budynku dawnej maszynowni KWK „Gliwice” z 1914 roku. Sama działalność muzealna jest jedną z najstarszych na Górnym Śląsku, istniejąc już od 1905 roku! Po raz pierwszy pomysł utworzenia oddziału poświęconego odlewom z lokalnych hut pojawił się w 1950 roku, choć eksponaty kolekcjonowane były od samego początku istnienia muzeum. 

Ostatecznie po wielu nieudanych próbach oddział rozpoczął swoją działalność w 1991 roku, początkowo na terenie dawnej Królewskiej Odlewni Żelaza, przemianowanej po II wojnie światowej na wciąż czynne Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Pierwsza wystawa zatytułowana „Od Huty Gliwickiej do Gliwickich Zakładów Urządzeń Techniczncych” miała na celu przedstawienie historycznych zabytków w miejscu ich powstawania. Na przestrzeni lat ekspozycja była znacząco rozbudowywana. Oddział na terenie GZUT istniał do 2010 roku, aż do przeniesienia do dzisiejszej lokalizacji. 

Obecnie to blisko 2 tysiące eksponatów!

Muzealne zbiory to w znacznej części dzieła tworzone w dawnej Hucie Gliwice oraz późniejszych Zakładach Urządzeń Technicznych. Ich uzupełnieniem są natomiast odlewy huty berlińskiej oraz innych wytwórni europejskich. Najstarsze eksponaty pochodzą nawet z 1800 roku! 

Do najciekawszych kolekcji należą z pewnością wszelkiego rodzaju pomniki, rzeźby i popiersia monarchów, a także medale i plakietki. Wrażenie robi wystawa odlewów z kraju Dalekiego Wschodu stworzona z waz, kadzielnic i grzałek. W muzeum zobaczyć można również żeliwną galanterię, czyli świeczniki, kałamarze, oprawy, statuetki i pomniejsze rzeźby. 

Muzealną wystawę zatytułowano „Słusznie dziś słyną Gliwice”. Jest to jedna z pierwszych interaktywnych i multimedialnych ekspozycji na Górnym Śląsku. Autorem jest Mirosław Nizio, który mając do dyspozycji zaledwie 200 m2 opowiedział historię gliwickiego przemysłu hutniczego. Cała sala utrzymana jest w klimacie dawnej huty wraz z zaprojektowanymi wnętrzami pieców, do których mogą wchodzić zwiedzający. 

Po analizie wielu archiwalnych dokumentów, zdjęć, eksponatów, znaleźliśmy formę, która wydaje nam się idealnie posługiwać przestrzenią starej kopalni. Inspiracją dla wystroju ekspozycji stała się struktura miasta oraz architektura starych pieców hutniczych. Już same dokumenty ryciny, szkice po trosze określały charakter tego miejsca. W ten sposób powstały obiekty, które symbolicznie mają przedstawiać fabrykę oraz piece hutnicze: cztery kubiki, z których wydobywa się żar. Trudno właściwie opisać ten element scenograficzny. Ten żar płynący z pieców należałoby po prostu zobaczyć. Bardzo ciekawym elementem są wnętrza pieców, do których zwiedzający mogą wchodzić i w których zapoznają się z uporządkowaną już chronologicznie historią odlewnictwa artystycznego od XVIII- do XX-wiecznych budowli przemysłu żeliwnego, gliwickich i okolicznych wyrobów artystycznych. – czytamy wypowiedź Mirosława Nizio zamieszczoną na stronie Muzeum w Gliwicach. 

Godziny otwarcia i cennik biletów

Oddział Odlewnictwa Artystycznego jest dostępny do zwiedzania w następujących godzinach:

• Poniedziałek nieczynne
• Wtorek 11:00-16:00
• Środa i czwartek 11:00-18:00
• Piątek 11:00-16:00
• Sobota i niedziela 10:00-17:00

Cennik biletów:

• Normalny 20 złotych 
• Ulgowy 10 złotych 

Gliwicka historia przemysłu 

Odlewnictwo artystyczne to nieodłączny element industrializacji, która zaszła w Gliwicach. Dzieła tworzone w tutejszej hucie cieszyły się uznaniem w całej Europie, a muzealna wystawa w nowoczesny sposób opowiada historię, która dziś może wydawać się zapomniana.